چاراوْیماغا سوْن گئدیشیمده یێغدیغیم سؤزجۆگلر، دئییملر

قنوْو: جوب، جوی

سیفته ائله‌مک: باشلاماق، ابتدا کردن امری، افتتاح کردن کاری - بۇ ایشی من سیفته ائله‌میشم- چؤره‌گی سیفته ائله‌مه‌میشدیم منی چاغێردێلار

سئوئر، سئوئک: زیرنگ، جومرد، باشارێقلێ، گؤزه‌ل – سئوئر جاوان

کیپریک (کیرپیک؟) چالێنجا (چالانا): سریع، آنێ، تئز، گؤز وۇرونجا

اؤلۆ سیکمه‌ک: علاجسێزلیقدان بیر ایش گؤرمک، از سر ناچاری – بیزیم بۇ ایشیمیز اؤلۆ سیکمه‌ک دیر

چالوارێ: چادرالێق، چادرا پارچاسێ –آراز گۆنئیی کندی-

وره‌هلیک: بۇنو چاراوْیماق کندلرینین‌ بیرینده، یئرین تئز قۇروماغی اۆچون و توْپراغێن اله‌نمه‌گینه گؤره دئییردیلر. منجه بئله کی توْپراق کؤیره‌ک (متخلخل) اوْلۇب و اوْنا گؤره گۆن دیه‌ن همن اوْلان شئهین تئز آلماغێنا گؤره دییه‌رلر – کندین آدێن اوْتۇتموشام منجه آراز گۆنئیی یا قوْچ احمد ایدی-

آیێرد ائله‌مک: متمایێز ائله‌مک، فرق وئرمک، آیێرماق، سئچمه‌ک، - سؤزۆ ائشیتدیم آمما آیێرد ائده‌نمه‌دیم: بۇردا منظور کلمه‌لری دۆز قانماماق دیر نه سؤزۆن مظمونو

فۇسدۇروق: تێفان، توْز توْرپاقلێ یئل، توْز قوْپماق

ناواخلار: نوْولۇخلار، نوْو اوْلان زادلار

داغێنیق: آچێق و گئنیش سریله‌ن، آرالێ – اهواز داغێنیق شهریدیر- گئنیش شهریدیر یئری بؤیۆکدیر، پخش و پراکنده

قلب قیزمک: راضێلاشماق، بۇ ایشه قلبیم قیزمیر: دلم رضا نمی‌ده

آزبا چوْخ: کم-پۇش، کم و بیش

یاپێشیق: دایانمێش، قوْنشۇ، چسبیده – اوْلارێن ائوی بیزه یاپێشیق دیر

مۆقه‌ییه‌د: اۇتانجاق، اۇتانان، - مۆقه‌ییه‌د آدام: اۇتانجاق آدام

چیله‌مک: سپمه‌ک، داغێتماق، آتماق، سپه‌له‌مک – اۆستۆمه سو چیله‌دی- تۆکۆ چیله‌دی

های-هۆشگ: داد بیداد، های-هارای – اوْ کئچی‌‌لره بیر های-هۆشگ ائله قایێدسێنلار بؤلۆگه

یوْلا یاتێم: منطقی، سؤز قبول ائده‌ن، باشێ یۇمشاق، سر به راه

کۆرتمه ائله‌مک: گیرگی ائله‌مک، حشه‌مه‌ت تۇتماق، کدورت به دل گرفتن، کؤپمه‌ک، درد کردن، ناراحت شدن

تس یئمه‌ک: تملق ائله‌مک، ناحق حیمایت ائله‌مک، خایا سۆرتمه‌ک – تس: آت ائششه‌گین پوْخۇ، پئیین

باغلاماق: قانع ائله‌مک، سؤز ایله توجیه ائله‌مک، سؤز آلتێندا قوْیماق، - سؤز ایله باغلاماق، اوْنۇ بیز باغلایانمارێق: اوْنۇ سؤزده محکوم ائده‌نمه‌ریک

ذاتێ قێریق: بد ذات، بد کار

گئج‌گاه: کئنج‌گاه، گیره‌وه، استراتژیک

کۆممه وۇرماق: مایالانماق، قۇیرۇق باغلاماق، کؤکه‌لمه‌ک، قۇزولار کۆممه وۇرۇب – ایلان کۆممه وۇروب: ایلان بۇرۇلوب دایێره وۇروب اؤز اۆستۆنه، بۇردا دا توْپپا اوْلماق و قۇزو قۇیرۇغو کیمی یۇمورو اوْلوب گؤزه گلمه‌گی منظور ایدیر.

یئر گمیرمه‌ک: دردین چوْخۇندان یئر قاپماق، چوْخ حیرصلی اوْلماق، دیش قوْوۇرماق، دیش دیشه سۆرتمه‌ک. حئیوان دردینده‌ن یئر گمیریر

کێزێرانتێ: ضعیف، یانێق، جله‌ب، دالێ قالمێش – ننه‌سی اؤله‌ن قۇزو کێزێرانتێ اوْلار

کیزیر: تۆک یانێغێ، هر زادین چیی یانماغێ – تندیر کیزیر ائله‌ییر: کرمه‌سی چیی قالێب (هامی‌سی یانمایێب) تۆستۆ ائله‌ییر- کیزیر ایی‌سی گلیر: تۆک یانێغێ اییی گلیر

ماسۇلا یاغی: ؟ بیر چئشید صنعتی یاغ دیر.

رادیوْل {رادیوْ} آلمێر: رادیوْ تۇتمۇر، رادیو شبکه‌ای را نمی‌گیرد

بی جار: بیر جار، بیر کئش، بیر مۆدده‌ت، بیر دوْران، یک مدتی – بی جار بیزده قالدێ – بی جار بیزده قالێردێ – بی جار بیزده قالاردێ

بوْغۇشماق: ال‌به‌یاخا اوْلماق، چیرپیشمه‌ک، تۇتوشماق، ایتله‌ر بوْغۇشدو

اوْیناماق: اوْ قارداشێ آرواد ایله اوْینایێر، قارداشێ آرواد ایله گؤز آلتی ایشی وار، اوْننان گیزلینی وار، اوْیناش سؤزۆ بۇردان گلیر

فهمی یوْخدۇر: شۇرو یوْخدۇر، فهم‌سیز دیر

اوْوچۇ پیشیک: قۇش آوولایان پیشیک، گئدیب باغ دان قاپێ دان قۇش تۇتان و حئیوان آوولایان پیشیک

یال آتماق: یال وئرمک، ایته یئمه‌ک آتماق، ایته یال آتدێ، یال: ایته وئره‌ن یئم

بۇز باغلاماق: دوْنماق، بۇز اوْلماق، یخ زدن

دوْندارماق: منجمد ائله‌مک

قوْرجانا: قوْر، اوْدۇن یئل داغێدان نارێن پایلارێ

نارێن قار یاغێر: آز و چوْخ کیچیک دنه‌لی، توْزانقی

توْزانقێ: توْز کیمی نارێن و سپه‌له‌نمیش، خیرده و  داغێنێق – قار توْزانقێ یاغێردێ

بیلمیر هاردا پیشیر، دئییر منه ده بیر چؤمچه: خبری یوْخدۇ خبردن، دئییر منده وارام

آخشاماجاق آغزێ ایشده‌دیر: آغزێ بوْش قالمێر ائله یئییر، آغزی گفشه‌مکده دیر

مانقال باشێندا اوْتۇرماق: معتاد اوْلماق، تێریاکێ اوْلماق

کندین ایشی زوْغال اوْلۇب: کندین ایشی چوْخ آغێر و زحمه‌تلی اوْلۇب، ایش یۆنگول دگیل قایاق گئدمیر، گؤرۆسن گؤرمۆسن ائله گینه ایش وار، ایش چوْخدۇر – زوْغال: آغێر، یوْغۇن دگه‌نه‌گه دییه‌رلر، یوْغۇن، آغێر و قالێن قه‌ییم چوْماق

مته‌نی دارێن اۆستۆنه قوْیماق: سخت تۇتماق، نفه‌سین کسمه‌ک، سخت گیری کردن

بوْینۇنا تألیف گلیب: اۆزه قالێب، سؤزده‌ن چێخانمایێب، اۇتانێب

اؤلۆ قوْیۇن سۆتلۆ اوْلار: بۇنو اوردا دییه‌رلر کی بیر زاد الده‌ن چێخاندا‌ن سوْرا یاخچێ اوْلار. گؤرۆسن بیر سۆتلۆ قوْیۇن دیری چاغێ سۆت وئرمه‌ز امما اؤله‌نده امجه‌گینده‌ن سۆت آخار

سؤز آلتێندا قوْیماق: سؤز ایله محکوم ائله‌مک، جاواب دا قالدێرماق،- اوْ جاواب دا قالدێ، سؤز آلتێندا قالدێ، سؤزده‌ن سیکیلدی

اوْستۇران گؤته نه توْبا: ذات دان آیرێ دۆشمه‌ک اوْلماز، پیس ائله پیس اوْلار یالان دان اؤزۆن بزه‌سه‌ده

ایلان وۇران یاتدێ، اوْ یاتمادێ: دردی چوْخ اوْلمادان یاتانمادێ، بۇنو بیر نفرین درد و ناراحاتچێلیغێ چوْخ اوْلسا دییه‌رلر

کۆت مینیب گؤیه چێخماق: چوْخ عصبانی اوْلماق، اوْد تۇتماق، - منیم الیمده‌ن کۆت مینیب گؤیه چێخیب، - بۇردا "کۆت" ندیر و نه آنلامدا من بیلمیره‌م

اوْنۇ آداما تۆپۆره‌رله‌ر: اوْنا {اوْ ایشه،سؤزه} گؤره آداما پیس {یامان} دییه‌رلر، آدامێن اۆزۆنه تۆپۆره‌رله‌ر. – یامان: فحش، سؤگۆش، یاوا سؤز، - لایان: ناموسی یامان سؤزلر

سؤز دانێشیق دان کئچه‌ر: مرد و قولش

اؤز کؤچۆن سۆره بیلمیر: اؤز ایشین گؤره بیلمیر، اؤز کیلیمین سۇدان چێخاردانمێر

تانری دئییب تانێگێنان منی، تانێگێم سنه: تانێگیم اوْلۇکی وئریم آنلامێندا اوْلار. بۇنو بیر قوْجا قۇرالێقدان دانێشاندا سؤیله‌ییردی و دئییردی بشر آللاهی تانیمیر اوْدۇر ایلیمیز ایلیمیز دن پیس گلیر.

آناسێ دئییب ایشله‌مییه یییه: اوْنا دییه‌رلر کی ایشله‌مه‌میش حق ایسته‌ییر، یئمه‌ک ایسته‌ییر، مۆفته بیر زاد آلێر

آللاه باش اۆسته حق دیر: آللاه شاهێددیر، آللاه حق دیر

آللاه آمانێندا: فی امان الله

گلیب ده‌یێرمانا، ائششه‌یین تؤیله‌یه سالماغا بیر باشدا بیزه وۇرور: کئچمیش ده بۇغدا دارتماغا گره‌ک اوْلارێ ائششه‌یه یۆک ائدیب ده‌یێرمان اوْلان کنده آپارایمێش‌لار، ده‌یێرماندا یۆک بوْشالدان دان سوْرا ایشلر چوْخا چکمه‌دن مجبور اوْلۇردولار ائششه‌گله‌ری بیر ائوین تؤیله‌سینه سالالار و اوْنا گؤره هره بیر ائولی‌نه‌ن سالام علیک قوْیاردێ و ائششه‌گین اوْنۇن تؤیله‌سینه سالاردێ، آنجاق بۇ سلام علیک ائله اوْ ائششه‌گلری بیر یئره سالماق سالام علیک ایدی آمما یالنێز تئز ائششه‌گی سالێب قایێدماق اوْلمازدێ، ائششه‌گ صاحابێ گئدیب ائو صاحابێینان بیر کئف احوال ائله‌ردی –بیر باش وۇراردێ- و ایندیسه بۇ سؤزۆ اوْ یئرده‌کی شخص بیر آیرێ نێیازدان اؤترۆ مجبور اوْلۇر بیر شخصه احتێرام قوْیسۇن دییه‌رلر.

آللاه هئچ کسین یئمیش آغزین یئمه‌میش ائله‌مه‌سین: –آراز گۆنئیی کندی- آللاه هئچ کسین الینده‌ن بیر یئمه‌لی نعمتی آلماسێن و آغزین یئمه‌لی سیز قوْیماسێن

نییه نه اوْلۇب قیزیل یۇمورتایێر: بیر اؤنه‌مسیز نسنه‌یه چوْخ ده‌یه‌ر وئره‌نده دییه‌رلر، بیر نمنه‌یی چوْخ باها دئسه‌لر دییه‌رلر

قابان کیمی بؤیرۆن وئریب یئره: کۆسوب، ایش گؤرمیر، یئرده‌ن دۇرمور – قابان: ائرکه‌ک دوْنۇز

قوْیما گؤزۆنون قاباغێنا گؤلگه دۆشه: قوْیما بیر خوْش گۆن گؤره، بیله‌سینه آزادلێق وئرمه، قوْیما راحاتچێلیق گؤره اوْندا دا سنه بوْیۇن ایمه‌ز

سحر گۆنۆننه‌ن {گۆنۆنده‌ن} یارێمێیان {یارێمایان}، آخشام گۆنۆننه‌ن نئجه یارێر: ائرته دۇرماق اۆچون دییه‌رلر.

آدامێن یاخچێ پیسین، الینده ایختێیار اوْلاندا گؤر

قوْجالێقدان پیس گینه قوْجالێقدیر

بۇ گۆننه‌ن {گۆنده‌ن} سحه‌رین سؤزۆن دانێشماق اوْلماز: چو فردا آید فکر فردا کنیم

دۇوارێن دالێ قۆربه‌تدی: قۆربه‌تین اۇزاق یاخێنی یوْخدۇر، گؤزده‌ن ایته‌ن قۆربه‌تده‌ دیر.