یۇخارێ قۇش‌قوْوان کؤیشه‌نینین آدلارێ

قۇشقوْوانلار اۆچ کندیدیلر قره‌آغاجدان آغجه‌ریشه طرف یۇخارێ قۇشقوْوان، اوْرتا قۇشقوْوان و آشاغی قۇشقوْوان . بیر چای ایچینده و بو یولون باشلانێشندادێرلار. یۇخارێ قۇشقوْوانلا اوْرتا قۇشقوْوان آراسێندا بیر خارابا کند "نصیرکندی" آدێندا وار. کی اونْدان یالنێز بیر نئچه دۇوار یئری قالێب و دئییرلر اوْردان قیزیل گۆموش چێخاردێب آپاران چوْخ اوْلۇب. دئییرلر بۇ کندلرین اصلی آدێ قۇش‌قوْنان ایمیش. نئجه دگیشیلیب اوْلۇکی دیل قاعده‌لرینه‌ن.بئله کی ن×و!!؟.

جمعیت:

یۇخارێ قۇشقوْوان: 14 ائو، 95 باش آدام

اوْرتا قۇشقوْوان: 4 ائو، 26 باش آدام

آشاغێ قۇشقوْوان: 6 ائو، 37 باش آدام

دئمه‌لی بۇ سای یای بؤلۆمونه عایێد اوْلا بیله‌ر، نئجه کی قالان چاغلارێ چوْخۇ شهیرلرده اوْلۇرلار.

ایشلری داوار ساخلاماق و اکین دیر قره‌آغاجا (حدوددا 3-6 کیلوْمئتیر) یاخین و آسفالت یوْللارێ وار. ایندیسه چوْخۇ اکین‌چی‌لیگه باخێرلار.

¶      بؤیوک قجه‌ل böyük qəcəl قۆزئیده قار تۇتان و چالا یئر. اوْردا قار چوْخ قالدێغێنا گؤره یایدا یاشێل اوْلار و اؤزۆنه گؤره اۆزه‌ل بیتگی‌لری اوْلار. قجه‌ل اوْتۇ بیریسی‌دیر. کندلرده قجه‌ل اوْتۇنون سۇیوندان ضد عفونی ائله‌مک اۆچون ایستفاده ائدیلیر.

¶      بالا قجه‌ل bala qəcəl

¶      کند اۆستۆ kənd üstü بۇ تهه‌ر آد وئرمک چوْخ یایغێن بیر ایشدیر. کندین هنده‌ورین آلت، اۆست، دال و ... آدلارمێشلار

آل به‌یلی کندینده، کندین آلتێنا "ائو آلتی" کندین اۆستۆنه "کندین اۆستۆ" و کندین ایچینه "کندین آراسێ، آرالێق" دییه‌رلر. کتده‌ن {کندیده‌ن}اۆسته ائله کندین اۆستۆنه دییه‌رلر و بئله آدلاما چوْخ کندلرده وار.

¶      پالچێقلی palçıqlı کند آدێ دیر و پالچێق زیغ و چامۇرا دییه‌رلر، کؤیشه‌نده اوْلان باتلاق زیغه دییه‌رلر

¶      شێرالی سددی şıralı səddi کند آدێ دیر

¶      ماهی دوْغان mahı doğan بۇ تهه‌ر آد وئرمکده وار و ماراقلێ بۇ کی قادێن‌لار آدێ اوْلۇر. ماهێ ، ماه‌به‌ییم قادێن آدێ. "آلێ به‌یلی" و "مریان" آراسێندا بیر یئر وار آدێ مله‌ی{مله‌ک} اؤله‌ن

¶      آلچالێ alçalı آلچا آغاجێ و کوْلۇ اوْلان یئر

¶      کالبا سولتان کالاهی kalba sultan kalahı کالاه: سۆرۆلمه‌میش و شوْخۇملانمامێش یئره دییه‌رلر و گؤرۆسن بیر زمی‌نی سۆرۆبلر اوْنۇن آراسێندا بیر تالا {پئشه، کۆز} یئر سۆرۆلمه‌میش قالێب و بۇنۇن نده‌نی یئرین برک اوْلماسێ، یئرین دوْلایێ اوْلماسێ و ... اوْلا بیله‌ر اوْ قالان یئره کالاه دییه‌رلر. و ایندی کیم اوْ یئری سۆرۆب اوْ کالاه اوْنۇن آدێنا قالار.-کالاهین {کالاهدان} چێخارتماق: یئری ایلکی یوْل سۆرمک {شوْخۇملاماق}،- یئر سۆرمک: یئر شوْخۇملاماق، جۆت سۆرمک-. جۆته گئدمک: یئر سۆرمه‌گه گئدمک {آتالار سؤرۆ: اؤکۆزۆ جۆته سۆره‌رلر دییه‌رلر آتا-بابا پئشوْن} - جۆتۆ وار: یئر سۆرۆر، اکینی وار {بۇ ایل جۆتۆمۆز ائله خوْش دگیل: اکینی‌میز خوْش چێخامایێب. آتالار سؤزۆ: اکینده‌ن دالێ قالدێن آرپا اک، حشه‌مده‌ن دالێ قالدێن چپیش ساخلا}

¶      روس گدیگی rus gədigi دئییرلر بۇ گدیک {شاواغ-دیرسک} ده اوْرۇس اوْردۇسۇ قوْنمۇشدۇ. منجه ثقه‌الاسلامی دارا چکه‌ن چاغلار اوْلار.

¶      شامان بۇلاغێ şaman bulağı بۇردا شامان سؤزۆ قایێدێر ائله شامان‌لارا و اوْنۇتمایاق بۇ قادێن آدێ دا اوْلا بیله‌ر و نئجه کی گؤردۆک چاراوْیماق دا قادێن آدێلا کؤیشه‌ن و یئر تانێتما واردێر و بۇندان آرتێق بئله کی بۇ ماحالدا قێزلارا شامان آدێ دا وئریردیلر و من اؤزۆم آلی‌به‌یلی کندینده بیر قادێن اؤز یاخێن قوْهۇملارێمێزدان "شامان" آدێندا تانێیێرام اوْ ایندیسه تئهراندا یاشایێر و افسوسلار اری آدێن چئویریب. آمما کندیده هامی اوْنۇ ائله "شامان" آدێلا سسله‌ییرلر

¶      یوْنجالێ yoncalı

¶      جین دره‌سی cin dərəsi جین گؤره‌ن وارێمش یا یوْخ آللاه بیلیر. بۇ آدێدا چوْخ ائشیدمک اوْلار مریان {مرگان} کندینین بیر یئری وار "جیندیرلی پیر" آدێندا، ایندی بۇ بیرینجی هجاداکی "جین" سؤزۆ دیر؟ کتدیلر دییه‌رلر اوْردا جین اوْلار و ائله اوْنا گؤره منده اوْنۇ جین سؤزۆ تۇتۇرام آمما قالانێ ندیر بیلمیره‌م

¶      ارخه‌ج ərxəc داوار یاتێب ایستێراحت ائده‌ن یئر و بۇ ایش گئجه اوْلسا اوْرا "یاتاق" دییه‌رلر. آنجاق ارخه‌جده داواری قیرخه‌رلر سۆتلی اوْلسا ساغارلار، آمما داوار ساغێلان یئره "اؤرۆ" ده دییه‌رلر. {آلێ به‌یلی یئرینده: حاجێ قاسێم ارخه‌جی- گؤی ارخه‌ج ...}

¶      پایێزگهpayızgə  بۇ سؤزجۆگ هاردان گلیر؟ کئچمیش‌ده یازدان هاوا قێزاندان یایلاغا گئدیب پایێز هاوا سوْیۇن‌جاق اوْردا قالاردێلار. آرواد – اۇشاق هامی ائوده‌ن اۇزاق و کیشیلرده کؤیشه‌نده اوْت درمک ده، حئیوان اوْتارماغدا، ایندیسه پایێز ایسته‌ییرلر ائولرینه قایێیدسێن‌لار آمما ائولرین بۇ بوْش چاغێندا ایچینده هر بؤجۆگ و قۇردقۇش عمله گلیب و یاشاردی (بیت، بیره، گنه و ...) و بۇلار اوْلارکن ائوه گیرمک اوْلمازمێش نئجه‌کی بیر قوْجا کیشی دییه‌ردی: بیر من گلیب ائوه گیردیم بیر ساعاتێن ایچینده منی ائله بیت باسدێ کی مجبور اوْلدۇم اؤزۆمو پالتار قارێشیق چایا سالام. کوْمادان قایێداندا گلیب کندین یاخێنیندا بیر یئرده چادێر قوْرۇب اوْردا ایله‌شه‌ردیلر. نئچه گۆن آرواد-اۇشاق گلیب ائوی تمیزله‌ییب، گبه‌نی یاتاق پالتارێن یۇیاندان سوْرا گلیب ائوده اوْتۇرارمێشلار و ایندیده بعض کندیلرده اوْلارێن یئرین دئییرلر . بیزیم کندیده کندین قاباغێندا بیر تاپ وار اوْردا دۆشه‌رمیشلر. و قۇشقوْوان کندینده ده بۇ یئری گؤرمک اوْلۇر. اوْردا یئکه داشلاردا گؤرۆنور. دئمه‌لی پایێز اوْرا گله‌رمیشلر و بۇردا "گه" فارسجا "گاه" قیساتماسی دگیل نئجه کی چاراوْیماق دئییمینده "گل" "گه" دئییلیر.{گه دۇ بۇردا: گل دۇر بۇردا، گؤتگه:گؤرتۆرگل}

¶      بؤیۆگ ارخه‌ج böyük ərxəc

¶      قۇزۇ قیریله‌ن quzu qirilən بۇ تهه‌ر آدلارا کندلرده چوْخ تۇش گلیریک و داوار ساخلایان کندلرده بۇ عادێ بیر آد قوْیمادێر. اوْ یئرده بعض حئیواناتا بیر اوْلای اوْلۇب کی آدێن اوْ قوْیۇبلار. بۇ قۇزۇ قیریله‌نی دئییرلر ایکی نده‌نی اوْلا بیله‌ر:

1- یئرین اۇزاق اوْلدۇغونا گؤره. نئجه کی قۇزو گئدیب اوْرا چیخسه ایاقدان دۆشۆب قیریلر. {قیریلمه‌ک: بۇردا آیاقدان دۆشمه‌ک، مریض‌له‌مک، خاملایێب یاوالانماق}

2- بۇ یئرده کندیده‌ن اۇزاق اوْلدۇغونا گؤره بیر کۆله‌کده چوْبان قۇزونو کنده یئتیره‌بیله‌نمیر و قوزو دان اؤله‌ن چوْخ اوْلۇر. {دئمه‌ک بۇردا قۇزو سؤزجۆیو قۇزو سۆروسونه دلالت ائدیر. نه بیر قۇزویا.

¶      ائششه‌ک اۇچان: چوْدار کندی یئری-کندین یاخینێندا بیر یارغان eşşək uçan

بۇ یئر آدین دانێشاندا قۇشقوْوانلێ قۇزو قیریله‌ن آدێنا آچێقلامادا گتیریر. دئییر کی بۇ یئر اۇجا بیر یارغان دیر و اوْجۇر کی دئییرلر اوْردان ائششه‌ک دۆشوب چاتلایێب. {اۇچماق: دۆشمه‌ک، پرت شدن، نییه اۇچماق دئییرلر: یارغانێن اۇجالێغین گؤرسدمه‌گه} بۇجور بیر آد ساراغلێ کندینده "ائششه‌ک قیریله‌ن" وار. دییه‌رلر اوْردا کۆله‌ک اوْلۇر ناخێر یێغیلیر بیر هره‌ز اۆسته کۆله‌ک وۇردوقجا انششه‌کلر مال‌قارالار آراسێنا تپیلیرمیشلر، آمما ماللارێن اوْلارێ ایته‌له‌ینده نئجه کی دێرناقلارێ وار و چیمیگلری یوْخدۇر قار اۆسته زۆیمه‌یه‌لر، زۆیۆب گئدیب دۆشۆرموشلر یارغانێن اته‌گینده کی بیر دره‌یه و چاتلایێرمێشلار.

آرتیق معلومات: http://charoymag.blogfa.com/