سؤزلوك:

یئنی سؤزجۆک‌لر، بۇردا سیزی گؤزلر:

مئهران بهاری و ...

ارزشمند:Dәyәrli ده‌يه‌رلي

آمما: Ancaq آنجاق

امين: Arxayın آرخايێن

اجتماع: Toplum توْپلۇم

احترام: Sayqı سايقێ

باهم: Birgә بيرگه

بعلي: Evet ائوئت،Hәn هن

بزرگ: Ulu اۇلو

تربيت: Eyitim ائييتيم

بیر سؤزجۆگ و نئچه آچێقلاما:

بۇ کوْرا میلچه‌ک و فارسجا اوْلان پشه کوره نئچه گۆندۆ منیم فیکیریمی قاتمێشدێ، بیلدیم کی بۇردا اوْلان «کوْرا و کۆره» «خرده و ریزه و کیچیک» آنلامێندا اوْلابیله‌ر. اوْنا گؤره سایێن ایسماعیل هادی بی‌یین «فرهنگ ترکی نوین» (چاپ 1379) آدلێ کیتابینا مۆراجیعه‌ت ائتدیم. اوْنا گؤره کوْرامال سؤزجۆگۆنده‌ن سوْرا آیرێ بیر زاد تاپانمادێم. آنجاق بیر نئچه آیرێ سؤزجۆیه باش وۇردۇم. یئتیب-یئته‌رسیز نظریمه بیر نئچه ایضاح گلدی. اوْلارێ بۇردا گتیریره‌م. آنجاق منیم بی‌یه الیم چاتمێر و اینترنتی ده آدرس تاپابیلمه‌دیم. اۇمۇدوم وار بۇ جسارتی باغێشلایالار.

v    کوْرا: خرده . ریزه

کوْرامال/کوْر ایلان: نوعی خزنده شبیه مار که سم ندارد.

کوْرامال ایلان: مار کوچک و کم خطر – بیزیم چاراوْیماقدا ایشله‌نیر شاخمار ایلانێن قاباغێندا.

کوْرا میلچه‌ک: پشه کوره، خێردا میلچک

پشه کوره . { پ َ ش َ / ش ِ رَ / رِ } (اِ مرکب ) پشه ٔ خرد. پشه ریزه (لغتنامه دهخدا اینترنت)

کوْران-کوْرانا سالماق: اندک-اندک تاراج کردن، کم-کم به غارت بردن و دزدیدن که یک دفعه متوجه تمام شدنش شوند. کوْرالاماق، کوْرلاماق

کوْرا یوْل: راه باریکه، کوره راه

کوره راه: راه باریک، کوره راه

آنچه معلوم است یکی بودن این دو کلمه است. حالا از ترکی وارد فارسی شده یا از فارسی وارد ترکی؟

v  کالاوا: آذ. (در مورد بنا و ساختمان) خرابه، مخروبه، ویرانه، بنایی که در و پیکر آن را درآورده باشند، بی در و پیکر. آغزی کالاوا: دهان گنده و بی‌ریخت.

مترّک کلمه «خرابه» (عربی): خرابه >خارابا>خاراوا>خالاوا>کالاوا!

صص 647-648

آنجاق منجه بئله ده اوْلابیله‌ر:

کالاوا=کال (نارس، کال، بی ثمر) +آوا (یورد، مکان): کالاوا علاوه بر معنای بالا بوستانی را گویند که نزدیک خانه و کاشانه شخص و چسبیده به ساختمانش باشد که در بهار در داخل آن سبزی و خیار و گوجه‌ای کاشته و بقیه وقتها در آن وسایل اضافه و به عبارتی آشغال هم می ریختند که در و دیوارش خراب می شد و گاها" هم حتی بدون در می ماند تا بهار بعدی که بخواهند چیزی در آن کارند که در و دیوارش را تعمیر می کردند و این استفاده معنی ما از این کلمه را می رساند.

v    کتیره: صمغ گون - ص649

بیزلر «کیتیرگه» و «کتیرگه» دییه‌ریک. سۆپۆرگه، گؤتۆرگه و ... کیمی

v    کۆره‌کن: ص 669

کۆر+اکه‌ن: کۆره‌‌ن/ کۆر: نسل، تخم و ترکه

آت کۆرۆکله‌ییب/ کۆرۆک: دایچا و .../ کۆرسک/کۆره‌مک: طلب نر کردن که خودتان بیان کردید./ اکه‌ن: کارنده

حتما" این نفرین قدیمی ها را هم شنیدید که "آتاوا لعنت اۇشاق اکه‌ن {آتاسێ}"

v    گره‌ن: ص 689 – دفعه، نوبت

بیزیم وارێمێزدێ: داوار گره‌ن باسدێ اوْتلایێر/ داوار گره‌ن وئردی/ داوار گره‌نله اوْتلایێر. که منظور هجوم دسته جمعی و ردیفی گله در چریدن می باشد.

v    گزه‌نه: ص 690 – در جنوب غرب چاراوْیماق گیزیر تێکانێ گفته می شود که از آن در پختن نوعی «کؤکه» که همان «خێتاب» باشد استفاده می کنند.

v    ص 691 گم/ص 692 گمیرمک

می توانند از یک ریشه باشند. چنانچه گم بر دهان اسب زنند آنرا می خاید و حالت جویدن دارد. که صدای آن نیز بلند می شود.

v    ص 655 ککیره

در منطقه ما دو نوع تلفظ می شود: ککیرگه/ ککیره

تلفظ اول با ککیرمک ص 693 (گه‌ییرمک) همخوانی دارد که با استفاده از پسوند «گه» که معمول است و قبلا" هم مثال زدم ساخته شده است. و وجه تسمیه آن به خاطر تلخی بیش از اندازه آن که باعث گه‌ییرمک می شود می تواند باشد.

v    گیلیف: ص700

بین کۆلفه، کۆللۆک و گۆلۆف (کۆلۆف) که ما استفاده می کنیم می تواند ارتباط نزدیکی باشد.

v    گؤل:ص 715

گؤله‌ک: حوضچه، برکه/ آنجاق بیزیم ماحالدا گؤلمه‌ج سؤزجۆگۆ وار کی گؤله‌ک‌دنده کیچیکدیر دئمه‌لی بو گؤله‌ک یئرینه ده ایشله‌نر.

ائل آبا: مادر، خواهربزرگتر

آباقای: عنوانی برای خطاب به بانوان مسن و محترم

آپا: بزرگ، خواهر بزرگتر

آچا: خوشایند، مادر، بانوی مسن درخور احترام

آچالیا: نام گلی است

آچقین گول: گل شکفته شده

آچیق گول: غنچه یا گل شکفته شده

نوشته شده توسط پيام ميشو

يكشنبه، 15 مهر 1386، 14: 55

^{بۇ اک آدا یاپێشێب "عاییدلیک و نیسبه‌ت بیلدیرمه" روْلۇن اوْینایێر و فعله یاپێشماغێ اۇیقۇن گؤرۆکمۆر، ائله اوْنا گؤره "گؤرسه‌ل" سؤزجۆیۆ تۆرکجه‌ ایله یاراشان دگیل و اوْنۇن یئرینه "گؤرۆم‌سه‌ل" یوْخسا "گؤرۆنتۆسه‌ل" سؤزجۆیله‌ر اؤنه‌ریلیر.}

مقاله فورمتده دانلود ائدین

کئچه_­ن گئجه شوْخۇم سؤزجۆیۆنه گؤره اسماعیل هادی به­یین "فرهنگ نوین ترکی" کیتابێنا باخێردێم، آنجاق اوْنا گؤره بیر زاد تاپمادێم. بۇ باخێش­دا گؤزۆم بۇ ایکی سؤزجۆیه دۆشدۆ:

شارخا، شاققاوات

سایێن بی بۇلارێن بیرینجی­سین فارسجایا یاپێشدێرێب و اوْنۇ خالوار، خروار آنلامێندا "چهارخر" و ... کیمی بیلیندیریب. و ایکینجی­سین قوی هیکل آنلامێندا "شاخ"دان یانلێش دۆزه­لتمه بیر سؤزجۆک یازێب.

ایندی گؤره­ک بۇلار ندیرله­ر؟

شارخا:

کیمسه کند اۇشاغێ اوْلسا بۇ سؤیله­وی چوْخ ائشدمیش اوْلار:

بیر آرخا (بیر ارخه): بیر زادێن و یۆکۆن بیر کزده بئله آلێب و آپارابیلمه­ک میقداری؛ یۆک سانێ­سێ

1.     بیر آرخا بۇغدا بوْرج آلدێم

2.     اوْن آرخا (ارخه) آرپا اکدیم

3.     ایکی ارخه یۆک

4.     و...

شارخا=شا+آرخا/ شاه+آرخا

گؤریریک بۇردا یئکه آرخا، بؤیۆک آرخا و آغێر آرخا و ... آنلامێندا اوْلا بیله­ر.

شارخا کیمی ترکیب گینه وارێمێزدێر: شاتره، شایۇردۇن، شایۇردۇ (چاراوْیماقدا بیر بؤیۆک ائلات یئیلاغێ دێر)

 شاققاوات:

1.     اوْنۇن شاققاواتێ سێنێب: دبدبه و کبکه­به­ده­ن دۆشۆب، پر و بالش شکسته، غرورش ریخته

2.     سۇیۇن شاققاواتێ سێنێب: سۇ بیر آز هنیرله­نیب، یاندێرێجێ سوْیۇغۇن الده­ن وئریب

3.     چوْخ شاققاواتلێ اوْغلان­دێر: اۇجا بوْیلۇ و کؤنده­ورلی آدام دێر

بۇنۇن "شاخ" سؤزجۆیۆنده­ن دۆزه­لمه­سی دۆز بیر سؤزدۆر، آنجاق شاققاوات "شاخ"دان ایکی تهه­ر دۆزه­له­بیله­ر:

1-    شاققاوات=شاققا+وات نئجه کی وارێمێز: پوْخلێ+وات=پوْخلێوات، پوْخلاوات

2-    نئجه کی بعض کندلرده دئییرلر بۇ شاققاناد (شاققانات) دێر: شاخ +قاناد (قانات)=شاخقاناد و بۇ ائله شاققانادێ سێنێب ایله اۇیقۇن گلیر.

دئمه­لی بعضن بۇنۇن یئرینه "شاققانا" دا ایشله­نیر.

شاققاناسێ سێنێب

باش: اینگیلیزجه‌ده boss سؤزو هم باشقان و باشچی آنلامیندا و هم اویماجلیق (برجسته‌کاری) آنلامیندا گلیب، معمولا" ایلک معنادا المانجا و ایکینجی معنادا فرانسا کؤکلو دئییلیر، آمما ائله سانیلیر کی هر ایکی آنلامدا تورکجه کؤکلو اولسون، ایلک معنادا تورکجه باش سؤزونده‌ن آلینمالیدیر و ایکینجی معنادا تورکجه باسماق ائیله‌مینه باغلی اولسون

آغزینا چوللو دووشان یئرله شمیر: چوخ گؤپدور، لافه، پر مدعاست

آللاه آدامی اؤزونده ن ائله مه سین: خدا انسان را محتاج غیر نگرداند.

آللاه آدامی جانی سولو اؤلدورسون: خدا انسان را تا زمانی که از پا نیافتاده جانش را بگیرد و محتاج غیر نگرداند.

آلیخلی مالا آتیلان چوخ اولار: مال خریداری شده خواهان زیادی دارد.

آلینا یازیلماق: سرنوشت بودن، در بخت و اقبال بودن# آلین یازیسی: سرنوشت

آواند: آسان و ساده و راحت# ایشون آواند اولسون

آیاقلاروز آغریماسین: موقع رفتن میهمان گویند.

اؤزو چکیلیب دالی بونو اوتوروب قاباغا (اؤزو اوتوروب ائوده .........)

اؤزون دارری-بوررا سالیر: کورلوغ چکیر، ریاضت اقتصادی متحمل می شود تا پولی اندوخته و چیزی بخرد (مثل خانه و ماشین ...)

ائله بیل آشیقلاری کوللوکده چالیر{لار}: خیلی عجله دارد.

ارخه دؤندوکجه اوزاقلاشماق: دور و غریبه شدن نسل ها از هم دیگر

انوایی سؤزلر: حرفهای بی ربط و چرت و پرت

اولاردا یئسه منده ندی: آنها بخورند اینگار که من خورده ام.

ال-ایاغی کؤتوک کیمین دیر: دست و پاش زمخت است.

ایلده بیر پئی بیزه گله لر: سالی یک بار (یک مدتی اندک) به خانه ما میاد.

بئری: دیگی که شیر گوسفندان را توی آن دوشند.

باشماغین تای کئش گئییب: کفشهایش را لنگه به لنگه پا کرده است.

بو سو سنین ده گؤزووا گیره ر: ضررش به تو هم می رسد.

بیر یوللوق کوتو بیر بیر ائله دی: به یکباره نابودش کرد. چراغش را خاموش کرد.

بیروووز کیمی سسله نمک: bırövüz : مثل خرس صدا می دهد. صدای خیلی کلفتی داشتن.

بیله سین دالی ووردولار: به عقب راندنش

بیله سینه چوخا باخدی: براش خیلی آب خورد

تانگاه: همتراز،Tangah

توتو: اسماعیل توتو (لقبی است)

توختاماق: بهبودی یافتن، خوب شدن

جینکام اولماق: کام تولاسی کیمی قیشقیرمه ده ن (چوخ اوجادان) قولاق توتولماق

-حلال ائله                        -ساغلیق حلالیز (حلالوز) اولسون

خئیری بوغدا: گندمی که در زمین آیش گذاشته شده روییده است، ایمارته قویولان یئرده قاباقکی ایلده ن قالان بوغدا دنینین گؤیه ریب و دن وئرمه سی.

دومره له مک: دؤنگه له مک، Dümrələmək

دووغا: dovğa حبوبات سیز آیران آشی

زفه رلی ایلان: مار سمی

قارنی گئن: دارای سعه صدر فراوان، کسی که قدرت تحمل و شنیدن حرفهای دیگران و مخالف را دارد.

قنوو: جوی، qanov

قیزارتماق (داواری قیزاردیب): پروار کردن، پروراندن

کمه لری چیرک ائله ییب: سینه پهلو گرفته، زیر دنده هاش چرک کرده

گؤیلو-گؤزو توخ آدام: آدم قانع و سیر، قیزیلباش

گونوز ناغیل دئمه زلر گئجه باش دره مه زلر (دیرناق توتمازلار)

گیره وه اولاندا بیزه باش وور: فرصتی بود سری به ما بزن

نیرججیک چیخارتماق: عیب و ایراد گرفتن، بامبول درآوردن

هرده ن گلیب ال قیزدیرمک: موقع احتیاج سر زدن و رفع احتیاج کردن، خانه امید بودن

هوللا: حیله، حقه، holla

یانسین چیراغی گلسین ایشیغی: پایدار باشد.

ائششه گلیک یاخچی بیر زاددیر، آغاجا تابون اولا

ایگنه سین یییه ن تپه نه سیچیر

باغلی قاپیدان مین بلا حیفظ اولار

تولکونون عریضه سی اوخونونجاق دریسی باشیندان فوروق چیخه ر: تا شکوائیه روباه خوانده شود پوست از سرش بیرون کشند.

قاپووو باغلا قونشووو اوغرو توتما

قاتیر کیمین دیر بوینونا مین، بوینووا میندیر: خوبی و بدی براش فرقی ندارد.

لوند لوندی تاپار؛ گؤت آتان گؤت آتانی: کبوتر با کبوتر باز با باز

گون چیخان چاغی یاتانلار

گئتدی اوزاقلاشدی یولداشلار

بو سیلدیریم خیرلیق کؤیشه نده

آیری قالانی قوردلار آپارار

**************************

ایلدیریم شاخدی سئل آخدی

دوشدو گؤزوم اؤزونه، عاغل آخدی

گلمیسه ن سن نده ن بیرده بیزه

اوره گ اؤلدو، گؤز آخدی

*************************

سؤزلر ایتیر نده ن من اونودورام

ایشیم یازماغدی چوخلو یازانمیرام

سوردو بیری منده ن ایشیم؟ دئدیم گؤزه ل مزار قازماق

دئدی نئجه الده قلم مزار قازار

دئدیم قارداش تورکو یازیرام آنا دیلیم دیریلدیره م

اؤزون گؤزه ل بیلی سن کی تورکو قازماق اؤز اؤلدورمک مزار قازماق

قلم منه بئلدی کولوک، هئی یازدیقجا درینله شیر بو مزاریم، ایندی هاچان منی توتوب چکه مزار

قورخو یوخوم گئتمه لییه م گره ک گئده م تورکو یازام اونو دیری ائده م گئده م

اوندا اؤلسه م من دیرییه م دیل دیری دیر من دیرییه م. اؤلمه میشه م

منجه دوروب قالانمیرام اؤزگه دیله یانانمیرام آخی من اؤزجه دیلیم اود ایچره دی یانیر چالیر ال-ایاغین

من دادینا چاتانمیرام؟

اوتورماغی دوز بیلمیره م بو باسقی دا بو اود ایچره یالانچیلیق دیریلیگی ایسته میره م

من اؤلسه گیم دیل دیره له؟ اؤلمه گیمه تله سیره م...

گئجه گوندوز گؤز یولدایام اؤلوم منه قاپی چالا، بویور دییه م اونا قاغا

گینه آرتیق من یازیرام تورکو یازیم مزار قازیم ...

مزار اوسته تورکو یازین "تورکو یازدی دیل دیریله، آنا دیله بورجون وئره، هئچ قورخمادی جانی گئده، دیریلیگی باغلی دیله، تورکو یازدی، مزار قازدی

نئچه سؤز، بیر آز دؤز

آللاه دان گیزلین دگیل سیزده ن نه گیزلین، ایلک یول تورکو یازماغا باشلایاندا اصلا بوراجاغین و بوجور اولماغین دوشونموردوم ائله هرده ن تورکی شعر کیمین و سؤز ده یازاردیم و بیلی یوردودا بیر نئچه سؤزجوک ییغیب عثمانی تورکجه سی سؤزلوگو اوزونده ن اولارا فارسجا آنلام و معنی یازمیشدیم آمما او گون تهران دا آخشام اوستو ساخلو دا بیلمیره م نه اولدو، آنجاق بیر زاد دئدی تورک هاواداری اولماقدان و یالنیز تورکی موسیقی و آشیغا قولاق آسمادان هئچ زاد چیخمه ز، دا هاچاغا جاق ائله تورک اولماق پوزو وئره جئکسه ن، ایندیکی قانیبسان تورک ندیر و کیمدیر ال قات تورکجه نی دیریلد کی تورکون دیریلیگی دیلینده دیر. ائله او آخشام قارداشیمین کؤهنه مشق دفترینده بیر نئچه کند سؤزو یازیب آچیخلادیم و بو ایش منه چوخ شیرین گلدی، آمما بیلمیریدم بو یئره چاتاجئک کی ایندی اؤرگه نجه کلی اولموشام لاپ آزی گونده بیر سؤز یازماسام خوش دگیله م.

اولجه دئییردیم تئز بیر آز سؤز ییغیم و اولاری یاییم اولوکی بیر آد قازانام، آمما ایش آیری جور اولدو نه قدر قاباق گئتدیم ایتدیم، و بیلدیم کی من بوردا هئچ بیر دامجی دا دگیلم و ائله بوجور الکی دگیل بیر کیتاب یازیب یایام هر گون بیر قول بو دیلده اوزومه آچیلدی و ایندی ده نه قدر قاباق گئدیره م گینه یول چوخدو و دئمه لییه م دن چوخدور چوخ، دارتان یوخدور مینلر دنله دولو قویوموز وار و منده ائله بو قویولارا الیم چاتا چالیشیرام، قویو وار قویو بولار نه درین قویو.

هرده ن کی دنیم قوتولور، یولومو سالیرام یوردوما الده کاغیذدان و ضبط ایدن و ... ییغیرام یازیرام یادا سالیرام و نئچه آیدی بیر MP3 PLAYER آلمیشام کی بیر سفر ده 10 ساعت کندین ایچینده دانیشیق ضبط ائدمیشه م (و خوش بو کی هئچ کیم بیلم ییب و بو اؤزو چوخ یاخچی اولدو) و اولارین بو گون (20/2/86 و بو گون چوخ گؤزل گون اولوب قیرخه جاق سؤزجوک خوراسان تورکلرینده ن یازمیشام و بو قویولارین بیرینین آغزین آچیب بیر آووج دن گؤتورموشم) آغزین آچمیشام و بو ایلک یولدان هله لیک بیر نئچه شیرین سؤز یازیرام:

خراسان تورکلری

آی آمان آمان آمان چاغلار گلیر یامان یامان

آری دیشب برای یک ساعتی با دوست سبزواریم نشستم تا چند کلمه از آنان بنویسم و این درست زمانی شروع شد که در حال حل کردن جدول روزنامه به این مورد رسیدیم: "برنده اسب کتل" حالا ما که نتوانستیم تلفظ صحیح جناب کتل را داشته باشیم چه برسد که به منظور سازنده آن پی ببریم اما ناگهان دوستم گفت این احتمالا همان "کؤته ل – kötəl " ماست.

-         مگر شما به چه معنی استفاده می کنید؟

-         به معنی تپه و برآمدگی زمین

جدول را کنار گذاردیم و شروع به پرسیدن کلماتی از او کردم گرچه قبلا هم از او چند تایی در وبم نوشته ام، اما اینها لطف دیگری دارد. با توجه در آنها می بینید که اینها در خیلی مورد همان کلمات دیوان لغات الترک را استفاده می کنند و تحقیق و استفاده از این کلمات غنی به غنای زبان ترکی در ایران منجر خواهد شد اما باید توجه داشت که زمان هر چه سریعتر در گذر است و سیر امحائ لغات ترکی در این مناطق به مراتب خیلی بیشتر، و متاسفانه کاری هم برای ضبط و ثبت آنها انجام نشده است و این مهم نیز به سان بقیه شاخه های زبان و فرهنگ غنی تورکی ایرانی بر فعالین این عرصه است و الا از طرف مراکز دولتی و تشکیلاتی به هیچ وجه کاری در این مورد صورت نخواهد گرفت که آنان به امحائ این زبان کمر راست کرده اند نه برای احیای آن.

1.     همین کؤته ل را نگاه کنید با پسوند عزیز "ال" چقدر جالب است. مثل خزه ل، تمل، خارال، مارال

2.     بووور büvür آلاهی سی، غیری

3.     ماچ: سگ ماده

4.     دووار dovar دیوار

5.     دده: آبجی، خواهر

6.     اجی: əci مادر بزرگ، و چقدر زیبا و جالب که ما در آذربایجان به مادر بزرگ خودمان "آجی" گوییم. پس می بینم که این کلمه واقعا به این معنی استفاده می شود. و یک کلمه سابقه داری است و همین طوری نیست. چنانکه کلمه "متی" که به پدرمان می گوییم سابقه دارد.

سایین یازار                                                       Çərşənbə, 16 May 2007

قایا قیزی باجیم

سیزین اجازه ایله بو یازیزا بیر نئچه سؤزجوک آرتیریب، وبیمه قویورام

کیمسه - کسان: یان – دؤیره، قوهوم-قارداش، یار و اقربا

یاخینلار ، قوهوملار ، قونشولار = نزدیکان ، فامیل و همسایه ها

یاخینلار: نزدیکان

قوهوملار: فامیل ها

قونشولار: همسایه ها

یولداشلار: دوستان

تانیشلار: آشنایان

دووار بیر قونشو: همسایه دیوار به دیوار

آستانا بیر قونشو: همسایه های نزدیک هم طوری که در خانه شان به یک مکان باز می شود.

جام جاما قونشو: همسایه روبرو ( دو همسایه که پنجره شان روبروی هم باشد)

دالبادال لار: کسانی که خانه شان پشت به پشت هم می باشد.

دوغما: تنی

اؤگئی: ناتنی

آتا: پدر

آنا: مادر

آبا: مادر بزرگ

بابا: پدر بزرگ

قارجا: مادر بزرگ، عزیز

قاری ننه: مادر پیر، پیرزن

قارانا، قاری آنا: قاری ننه

قوجا عمی: احتراما در حالت خطاب به پیرمرد گویند.

آقا قیزی: دختران سادات را گویند.

آقا بالاسی: آقا زاده، نجیب زاده

دالی داشی قاباغا کئچیب: هشتش گرو نه اش است.

آغاجین بار یئییب قابیغین سویمازلار: نمک خوردن و نمکدان شکستن روا نباشد.

قورو قبره قوللوق ائله مک: آب در هاون کوبیدن

گؤز ایسلاتماق: اشک ریختن

قورر ه ت دؤیمه ک: کار بی نتیجه و مضر انجام دادن

گؤزه گله ن بیر زاد دیر: به چشم می زنه، نمود واضحی دارد.

گؤز آغارتماق: چشم غره رفتن

باسدیریق ائله مک: ازدحام کردن، شلوغ کردن

بو سؤزو بیرده آغزووا آلما: این سخن دگر بار نگو

گؤزد ه ن توک قاپماق: فرصت طلب بودن، ییرتیجی اولماق

گوزه گیرمک: ال-ایاغا دولاشماق، اورا-بورا سوخولماق

باخا-باخا آشدی، گئده-گئده ییخیلدی (گئدیردی ییخیلدی): بو اؤزو بیر چئشید عبارت دیر و چوخ ایشله نیر

یئری مک: یول گئدمک، گئدمک، گزیب دولانماق، آخماق، آغناماق

1. یئر یئری ییب: یئر آخیب، زمین تکان خورده و ریزش کرده است.
2. تپه باشی یئری ییب، یئر آخیب گئدیب چایا، یئر آخیب
3. بو ائششه گین یئریشی یوخدور: این الاق راهرو نیست، خوب راه نمی رود
4. یئریشینه باخ: به نوع راه رفتنش نگاه کن (بد راه می رود، طعنه است)

اوزو آغ اولموش: روش سفید بادا (در مقام کنایه و این که کاری را به درستی انجام نداده و یا کار بد انجام داده گویند)

ائششه گی مینیب پالانی سؤکور: در قایق نشسته و قایق سوراخ می کند.

سئیید آوا چیمنی دگیل کی: چیه چرا دست بر نمی دارید؟ سئیید آوا چیمنی نیست که

حسن سوخدو دگیرمانی دگیل کی: چیه چه خبره این قدر رفت وآمد؟ مگه این جا آسیاب حسن سوخدو!! است  

البرز: آلپ + اوروز----- آلب + اورز=البرز(آلب به ترکی یعنی قهرمان و جسور و شجاع و ... و اوروز چنانکه می دانیم از شخصیتهای مطرح در کتاب دده قورقود است.

یانقیلیجی اولوب، یانقیلیجی یئری ییر: چپکی راه می ره، موقع راه رفتن یک پاش را می کشه

یانقیلیش: قیرخ ایاق، خرچنگ

یان پؤرتو: یان قیلیچ

ایتدی قوسدو: اوزو اوسته، سالخاق

چیلیققیش: چیلیق قیچ، چولاق قیچ

تات-ی-کونه نین اوغلو تات-ی- کونه: احتمالا اصلی بودور "تات کوده نین اوغلو تات کودن"

تاتی-تاتی راه رفتن: احتمالا این دو از یک کلمه می باشند بدین معنی که ترکها تات ها لنگ و الکن می دانستند به مثابه همان که اعراب تات ها را عجم نیز گویند و آنچه در روستا مشهور است تات کلمه ای است که مضمونی منفی و بد را نشان می دهد.و تات را حتی گاهی در حد یک فحش بکار می برند.

ائرمنی اوشاغی کیمین قاباغا گلمه کده ن دالی گئدیر: بجای پیشرفت پسرفت می کنه چون بچه ارامنه که هر چه بزرگ شوند.بدتر شوند. و یا ائرمنی اوشاغینا اوخشاییر.

ائرمنی کیفیری: عید ارامنه که 25 فروردین باشد.

بدن آغریلاری:

1. بئلی بوشا دوشوب
2. بئلی تووا دوشوب
3. الی اوراغا دوشوب
4. قیچی دریازا دوشوب
5. الین دریازا وئریب
6. قولو بورخولوب
7. اتی چاتلاییب
8. اتی اینجی ییب
9. سوموگو سینیب
10. سوموگو چاتلاییب
11. اتی ازیلیب
12. قول چیخیب
13. قیچی سینیب
14. گؤزو گونه دوشوب
15. گؤزو جوشا دوشوب
16. گؤزو قاماشیر
17. نفسی تنگه دوشوب
18. تنگیکیر

هئچ بیلمیر هاردا پیشیر: از هیچ چیزی خبر ندارد و مفت خور است

کورسونون ایستی تووو هله بوش قالماییب سیزده بیر گون بیزه قوناق گلین گوزله ییریک. انام هر گون اود ائله ییر ایستی دی گون تک.

1-   دییه رلر تولکی سانجیلاناندا وققیلده یه ر و اونا گؤره بیر نفر های-هارای سالاندا و چیغیر-بیغیر ائده نده دییه رلر: اولان نه تولکی کیمین وققیلده ییسه ن

2-   اؤزون ووروب تولکو اؤلومونه: دییه رلر تولکونو ووراندا تئز اؤزون وورار اؤلومه کی دئسینله ر اؤلوب و اونو بوراخالار و اودور بیر نفر ایش آلتدان چیخمه گه و یا بیر زاددان قاچماغا اؤزون کئفسیز گؤرسه ده اوندا دییه رلر: اؤزون ووروب تولکو اؤلومونه

3-   نه ایشین وار تولکوده تولکو سنی هورکوده: اوندا دییه رلر کی بیر نفر اونا باغلی اولمایان ایشیه قاریشیب و اوندان ضرر گؤره.

4-   سوخوشدورماق: طعنه و کنایه ایله دانیشماق، بیله سینه سوخوشدورور

5-   یامان: فحش و بد وبیراه، حرف درشت و زشت# بیله سینه یامان وئردی: بیله سینه سویوش دئدی،# یامان دئمه ک: بد و بیراه گفتن#آیری آنلاملاری: 1- زرنگ: یامان آدام: آدم زبر و زرنگ# 2- پیس، یاوا 3- علاجسیز درد#یامان-یارا،4- یامانلیق: بدی#من سنه نه یامانلیق ائله میشه م، 5- سخت: یامان هاوادی: هوای سختی است، یامان گونه قالاسان، 6- یارا، درد: آی سنی یامان چیخارداسان# آللاه بو جمعین اوستونه یامان یئل اسدیرمه سین(احتمالی وار یامانلیق یئلی اولا)

6-   اؤلومونه ووردو: تا حد مرگ زدش، تا می خورد زدش

7-   ایتی چؤره ک یئمه ک: تند تند غذا خوردن

8-   وورویان اؤلور کیشله ییرسن گئدمیر: شتر مرغ شده

9-   گونه باخان: گل آفتابگردان

10-                      لایان: فحش ناموسی، فحش رکیک

11-                      گؤزونه گون دوشوب: چشمش آفتابزده شده

12-                      نه قورتدان قورخور نه ایتده ن قاچیر: از هیچ چیز و کسی باکی ندارد.

13-                      بیز اوشاقلیقدا بو اویونلاری اویناردیق:

   آششیق اویناما: 1-دانقا آتدی، 2-قله شه، 3-باشا دؤیدو

   چیلینگ آغاجی

   گؤز یومماجا

   توپ اره بی

   جیز

   تولا دؤیدو

   قجه مه داشی

   موزو (تیله)

   دوگمه-دوگمه

   خورججیک

   ال یومدو(گل یا پوچ)

   لوپورتداشی

عزیزیم یاز آغلارام                       یای آغلارام یاز آغلارام

اوره گین ده مین درد اولسا              مکتوبوندا یاز آغلارام

گونده نه هنر وار قیزدیره بو عالمی گونده

قیزدیره ن قیزدیریری گون وئری گونده

تندیر پوللانیب آنام ایسته ییر کوکه پیشیره-بویوروز

 گؤزو گئن: گئن و بول خرجله یه ن، خسیس اولمایان

گؤزو دار: تنگ نظر

آلنی آچیق: large man

اوره گی یانان: دلسوز

اوره گی یومشاق: دل نازک، نرم دل

الی آچیق: دست و دل باز

الی اوزون: یاردیم ائده ن، اؤزگه ایشینه ال آتان

الی گوده # الی اوزون

الی باغلی# الی آچیق

الی یونگول: باشلایان ایشی تئز باشا چاتیران، الی خئییرلی اولان

الی آغیر# الی یونگول

ایاغی یونگول: گزیب دولانماغا زیرینگ و جلد اولان، قدمی خئییرلی اولان

ایاغی کوت: آغیر یول گئده ن، دوز یئرییه نمییه ن

قلبی قره: شکاک، ناموسونا گؤره چوخ تعصبلی و غئیره تلی اولان

اوزو گولر: خندان

گوله غان: چوخ گوله ن

قاش-قاباغلی: اخم و تخم کرده، ناراحت

دیل دوداق ساللاقلی: قاشقاباقلی

v    اوْد اولسا هاراني يانديرار

v    اوتوروب ائششه‌گين قيياغ اوتداماغيندان دانيشير:

v    انگينين چيوين چيخارديب قويوب يانينا

v    اولان نه كؤنگول چيخرديبسان دور گل بورا گؤره‌ك نه اولوب: چيه زانوي غم بغل كردي

v    اولوب كوراوغلونون قيرآتي: هر روز يك مرضي دارد و بهانه‌اي

v    اوْندان کور پیشیکده خئیر گؤرمیر:

v    ایاغینا چکدی: بوینونا آلدی مسولیت‌ـین قبول ائتدی

v    ایپبنین استونه اودون ییغمه‌لی دگیل: قابل اعتماد نیست

v    ايت قورييان كيمي قوريياسان: خوب محافظت کنی

v    ايته آتمالي داشيم يوخدور: هیچی ندارم

v    باشسیز باراتاسیز گئدیب: بي‌خبر رفته

v    باشیمیزی دووارا چالیریک: شکنجه و زجر می کشیم

v    باشیمین کئچه‌جه‌گی چوخدور: سرگذشت زیادی داشتم

v    باشیمین گؤره جه گی چوخدور: مصیبت و بلاهای زیادی باید بکشم.

v    دانيشيغا پول وئرمه‌ييب

v    بو ايشه قول قويان چوخدور: حامی و انجام دهنده اینکار زیاد است.

v    چؤپ اوزاتماق: دخالت کردن

v    قوْیون قیرخه باغلاماق: گوسفند پروار کردن

v    بیله‌سین ایگنه‌سانجاغا توتوبلار: طرف را زیر فشار و شکنجه قرار دادند.

v    تاري اوزومو اوزوننان كسسين

v    جانين ييغيب خيرتده‌گينه: همه توانش را به کار گرفته

v    چؤره‌گی دیزی اوسته‌دیر (تئز اؤزگه‌نین یاخچی‌لیغین دانیر)

v    چانقیل داشینا اوخشاییر: کؤکدیر

v    چوخ ديرناقلي حئيواندير: حیوان زرنگ و راهواری است.

v    دار دونيادا يئددي ارخه‌ده‌ن بير چووالي وار

v    داش دؤیه‌ر آدام‌دیر: صبیرلی آدام

v    داوا قان ائششه‌گين مينيب گليب قاپي‌دا دوشوب

v    دالی قاباغینا کئچمه‌ک اولمور: نه می شه به اش خوبی کرد و نه بدی

v    دوشوب رئي مولكونون سووداسينا: به فکر مقام و قدرت افتاده است.

v    زئي‌ده‌ن چيخمه‌ك: پا از گلیم خود بیرون گذاردن

v    سؤزون جیرگین چیخاردماق: با تکرار زیاد یک حرف آنرا از درجه اعتبار ساقط کردن

v    جاندان قوروماق: از دل ترسیدن#اولان نه جانوندان قورویوبسان

v    جانا ال قاتماق: به ضرر خود کار کردن#بیری چوخ یییه نده دییه رلر: اولان نه جانووا ال قاتیبسان

v    اولوبدور گؤت یاراسی(نه آتماق اولور نه ساخلاماق)

v    قیریمین اله گتیریب (سالیب): قلق اش را به دست آورده، راه نفوذش را بلد شده

v    ایاغ آلتی ائشمه ک: از پشت خنجر زدن

v    ایاق دیره مه ک: نارو زدن، خیانت کردن

v    ایاق اوسته اوتورماق: موقتی اوتورماق، گئدمه گه آماده اولماق

v    ایت آشینا دؤنمه ک: قاریشماق، خیلی به هم ریختن

v    ایت کیمی آداما گلمه ک: پاچه گرفتن

v    ایت کیمی کوللوکله ری سولانماق: از آشغال چیزی جمع کردن

v    ایتین قودوران یئرینه گئدیب چیخمه ک: از اچتماع دور افتادن، در حاشیه شهر زندگی کردن

v    داشی آتیلماق: دور افتادن و مهجور وطن شدن

v    ایتده نده بیر تیکه چؤره ک بورجلو اولماق: به همه بدهکار بودن

v    یئددی آرخادان بیر چولودا یوخدور: نداره، یوخسولدور

v    ایتینه ن قوردونان یولداش اولماق: چوبان اولماق، چؤلچی اولماق

v    ایگنه ایله گور ائشمه ک: کار بی نتیجه کردن، قورره ت دؤیمه ک

v    قورره ت دؤیمه ک: کار بی نتیجه و مضر انجام دادن (قورره ت: چؤل کاواری، نوعی سبزی خودرو در شیبزارها که همراه با غذا می خورند و مثل پیاز اشک از چشم جاری می کند.)

v    ایلان کیمی پؤشله مک: حرفهای گزنده زدن، کنایه های تندی به کار بردن

v    اللر آغاج اولماق: مستقل بودن و به کسی محتاج نبودن

v    الی آغزینا چاتیر

v    الی آغزینا چاتمیر: محتاج خورد و خوراکش است.

v    الیم ایاغیما ده یمه میش دور اکیل: سریع از جلوی چشمم گم شو

v    الینین اوزون داغلاییب: توبه کرده

v    الیوی آلتدان گتیر: هئچ ایش گؤره نمه زسن، هر چه می خواهی انجام بده

v    بئلینه ال چالماق: پشتیبانی کردن، حمایت کردن، تحریک کردن

v    باش باغلی دی ائله مک: کلاه سر کسی گذاشتن

v    باشین بیتله مک: سر به نیست کردن، باشین باتیرماق

v    باشینا بیر اویون گتدیلر توی دا او...تورانین باشینا گلمه ییب.

v    باشیندان بولاق آچیلیب: وراجی می کند

v    بورنو جیریلمه ییب: هنوز آدم نشده

v    بورنونا ایشه مه ییب: مرد نشده

v    بورنو یئل لی دیر= بورنونا یئل وئریر: مغرور است.

v    بورنوننان توتسون جانی چیخه ر: لاغر و مردنی است

v    بوینونا بیچیلیب: وظیفه اش است.

v    بیر آتیم باریتی واردی: توان یک سری را دارد.

v    بیر ائوین بیر آدامی: تنها نون در بیار یک خونه

v    بیر تیکه چؤره گی اوسانایا دوشوب: یک لقمه نونش صدقه شده و از ضرر بزرگتر جلوگیری کرده است.

v    بیله سینه بیر پیتوو دگیب بیر پارا: حسابی به اش برخورده

v    بیله کده ن وورماق: در معامله کردن گویند یعنی سر طرف کلاه گذاشت و او را مغبون کرد.

v    پیچاق وورسون قانی چیخمه ز: چوخ هیرسلی دیر.

v    توپ ووراسان داغیلماز: خیلی عظیم و زیاد است

v    قیزیلباشدی: یوکسک روحلو و اسگیکلره اییلمه یه ندی، مناعت طبع دارد.

v    آغزی یئردن تورپاق قازیر: پشتش خمیده و پیر شده

v    دالی داشی قاباغا کئچیب: هشتش گرو نه اش است

v    بویوننه ن (بو گونده ن) صاباحا محتاجدیر

v    بیر تیکه یاوان چؤره ک تاپمیر باشینا آند ایچه

v    آلنی آچیق دیر: the large person

1. داش: سنگ، سنگین، مجازا مانع، وزنه
2. داشلاماق: سنگ زدن، زیر سنگ کردن، سنگ سار کردن، مجازا انکار کردن، راندن# اونو کندیده ن داشلادیلار.
3. داشا باسماق: به سنگ گرفتن، پی درپی سنگ زدن
4. داش قویماق: پایه گذاردن، بانی شدن، سنگ بنا جایی یا چیزی را گذاردن، وزنه گذاردن در ترازو و ...# بو ایشین داشین اولو بابالاریمیز قویوب # بو کنده کیم داش قویوب؟

آردی وار

ماق

      داماق: کام،

      قارماق: لنگر، قلاب

      قازماق: ته دیگ

      بارماق: انگشت

      قاماق:

      قویماق: حلیم

       قاخماق: پوست درخت

      چاخماق: چخماق

      یاماق: وصله

      قایماق: تورتا، سرشیر

      سوماق: سماغ

      چوماق: چماق

      توخماق: پتک

      یالماق:

      اویماق: طایفه

      قارتماق: آغاج قارتماق

      ایرماق: چای، رود

لاق

      دالاق:

      بالاق:

      آلاق: اوت آدی دیر

      یالاق: مفعول در عمل لواط

      سالاق:

      قالاق: چیدمان تپاله گوسفندان

      تالاق:

      اولاق: الاغ

      قولاق: گوش

      بولاق: چشمه، پینار

      سولاق: یاش، زمین همیشه پر آب

      جولاق:

      کلاق: کلاغ

      چاللاق: میوه کال و نارس، چاغاله

      شاپالاق: سیلی

      دابالاق: پشت پا

      چایلاق: رودخانه

      اوولاق: شکارگاه

      اوغلاق: بزغاله

      پاسلاق: زنگ زده

      دوزلاق: محلی که به گله نمک می پاشند

      قاتلاق: خمیده، لا شده

      اویلاق: ییلاق

      اوتلاق: مرتع

      یاپالاق: خفاش، مسطح و پهن

      قامالاق: برگ ریواس

راق

      ایراق:

      قیراق:

      شاراق:

      تاراق:

      قیوراق:

      پوتراق:

      یاپراق:

      بایراق:

      اوراق:

      داراق:

      تئزراق:

      آرتیخراق:

      سوراق: سوراخ

      اوتراق:

      ماراق:

      فوشدوراق:

      فونخوراق:

      اوستوراق:

داق

      بارداق:

      دوداق:

      چارداق:

      بوداق:

      دوزداق:

      اوُوورتداق:

      قورداق= قورد+اق؟

      چاتداق؟

      یوزداق

      پورتداق:؟؟

      باداق:

      بایداق:

      پوسوداق:

      قونداق:

      زبرتداق:

      قاشقالداق:

ساق

      قورساق:

      اوُوورساق:

      قورومساق:

      یانساق:

      یاساق:

      باغیرساق:

      باساق:

      ساریمساق:

      سارساق:

      یارساق

مال

      ساغمال

      کورامال

سال

      شاخسال:

      اوسال

ناق

      قورناق:

      دیرناق:

      جیرناق:

      سیرناق:

      آلاناق: کند آدی

ماج، مج

      گؤلمج

      آدداماج

      دریامج

گج، کج

      سوزگج

      دؤنگه ج

      دؤیگه ج

      ارینگه ج

      ائرکه ج: ؟ ائرکک + اج

پاق

      یارپاق

      ساپاق

      پاپاق

      قاپاق

      آپپاق

      تورپاق

      چیلپاق + چیرپاق

آز، اوز، ایز

      دایاز

      داماز

      قاپاز+لیق

      چاپپاز

      پالاز

      آلاز

      بوغاز

      جولاز

      تاتاواز

      قوپوز

      اؤکوز

      بنیز

      دنیز

شاق

      قورشاق

      یومشاق

      یانشاق

      اوشاق

      باشاق

      داششاق

خاش

      سایخاش

      پرخاش( کؤکه)

      خاشخاش

خان

      پرخان

      ترخان

      سرخان