وای قاندی اوره ک

قان آغلارام اؤلونجه یوردو یوواما آللاه

سن گؤر نئجه سالیبلار دارغینا بیزی آللاه

یئرلری قان آلیبدیر اؤلکه‌م بته‌ر یانیبدیر

سس گلمیری اوره‌کده‌ن اوره‌گی قان باسیبدیر

داغلاریمیز قان آغلیر چایلار دولوبدو قانلا

گئجه اولوبدو بیزه گونله‌ریمیزده آللاه

وار یئر یاناخ بو چولده یوردسیز یوواسیز آللاه

هئچ قالماییب دیلیمیز ایندی نیشانی آللاه

آغلیر هامی بودونوم قان یاش اولوبدو گؤزلر

قارداش دئمه‌ک چتین‌دی قارداشا ایندی آللاه

هر یئره گؤز سالاندا دوشمن قونوبدو آللاه

خازار دولوبدو قانلا داغلارآللاه قان آللاه

بابا اوشاقلاریمیز اؤز دبله‌رین اونوتدو

قاری قوجا هامیسی قالمیش نواسیز آللاه

بوغازلاری آلیب قان سس گلمیری اوجادان

سس‌لر دوشه‌نده یوردا تئز باغلانیر آی آللاه

قاغام واریم دییه‌نله‌ر بو یوردودا یووام وار

قاغاسین اؤلدوره‌نلر یووا اوچوردور آللاه

ایللــه‌ر بویو قالان دیل ایندی دوشوب نه حاله

ظالیم بو دوشمه‌نیمیز اود سالدی جانا آللاه

باغلاریمیز قورودو داغلاریمیز اریدی

ظولمون ائوین اؤزین ییخ قالمادی ائلیم آللاه

آتا بابا دیلیمیز سن اؤرگه‌دن بو سؤزلر بیرگؤر نه تنگه دوشموش

ائلیم اوبام داغیلدی رحم ائت بیزه سن آللاه

سسله اؤزین بو میللـــه‌ت بلکه دوروب اویانسین

بو ظالیملر ائوینی وئرسین یئره ائل آللاه

دوندو ایچیم اوره ک یارا

یوردوم منیم جییه ریم تک پارا-پارا

وای بو گئجه وای بوگئجه

وای دی منه وای بو گئجه

آران تووو: آرا توو، قولای مریضلیق، هامی توتان و موسری مریضلیق# سویوق توتما کیمین

توزانقی: چوخ آز، توز کیمین، سپمه، توزانقی قار یاغیب: بیر آز ائله کی یئر آغاران کیمی قار یاغیب.

زئه یئره قویماق: سونگ اولماق، ورشکست اولماق

قره باغیر اولماق: تکلیق ده ن و داریخمادان مریض اولماق

ایل و گون بؤلوملری

1. یاز
2. یای
3. پایوز
4. قیش

1.            بایرام گونو: ایلین ایلکی گونو

2.            دهریزه: ایلین ایلکی اون گونو

3.            ائرمنی کیفری: ایلین 10 نوندا 25 نه جاق

4.            یازین قیرخ بئشی: یازدان 45 گئده ن و دییه رلر بو گونده قاردا یاغار و آتابابالار دئییب لر : اوت قیشه سامان قیرخ بئشه= بئله کی گره ک یازین قیرخ بئشینه جاق گره ک حئیواناتا زومار ساخلایاسان.

5.            یازین 60: بو گونده یاغیش یاغار و بو یاغماق اکینه جه گه و یئره چوخ گره کلی دیر.

6.            قوزو داغا گئده ن: هاوا یاخچی اولسا 60 دان قاباق و سویوق اولسا 60 دان سورا، آمما قوجالار دییه رلر گره ک 60 دان سورا اولا و من اؤزوم نئچه دؤنه گؤرموشم 60 دان قاباق داغا گئده ن سورولر 60 دا هاوانین چوخ سویوقلوغوندان کنده قاییدیبلار.

7.            داوار قیرخیله ن: یازین سون گونلری

8.            یاز چیخان= گون قیزان

9.            اوتا چیخان: یازدان بئش و یا اون گون قالان

10.        قوچ قاریشان: یایدان 20 گئده ن

11.        هورا (تکه) قاریشان: یایدان بیر آی گئده ن

12.        اوت بیچینی: یازین سونوندان یایدان 20 گئده نه جاق

13.        خلوه ره چؤنه ن: اوت بیچینی قوتولاندان سورا اولاری نئچه گون ائششه گیله داشیییب کنده گتیریب و تایا ائده رلر.

14.        بیچین چاغی: خلوه ر قوتولاندان سورا آرپا بوغدا درمه گه باشلارلار و اگر بوغدالار یئتیشمه سه نئچه گون دؤزوب و یا آوار-اووار(تیر-تیکان) دره رلر، آمما زمی لر وقمه یاخین اولسا خلوه ری ده ترگیدیب بیچینه گئده رلر.

15.        زومار آیی: یایین سون آیی

16.        چوبان چیخه ن: بو چاغدا یای چوبانلارینین مدتی قوتولوب و پایوز چوبانی دانیشارلار. یای دان 10 قالان

17.        داوار داغا گئده ن: پایوز چوبانین توتاندان سورا سوت اولمویان داوارلاری چوبان ییغیب داغا آپارار و بیر آز کئچی و یا کؤرپه داوارلاری کندیده نوباتی ایله اوتارارلار.

18.        یئللی آی: پایوزون ایلکی آیی

19.        پایوزون قیرخ بئشی: بوردا سورو داغدان کنده قاییدار

20.        قار یاغان: آذر آیی

21.        داوار یاتان: بو چاغدا قار یاغیب کؤیشه نی توتار و داهی داوار چؤله گئدمه ز و ایچه ریده اوت وئره رلر و بو آذرین سونوندا اولار.

22.        چیلله گئجه سی: یلدا گئجه سی

23.        بؤیوک چیلله: قیشین 40 گون اولی

24.        خیرده چیلله: بؤیوک چیلله ده ن 20 گون بایرام آیی نا جاق

25.        بایرام آیی: اسفند (آقا ...یکدیم آیی: بونو قدیم نوکرلر دییه ردیلر ائله کی بو آیدا اولارین قرارلاری باشا چاتیردی)

26.        کورد اوغلو چؤلده قالان: بایرام آیی نین 17 سی: بو گونده یئره نفس گله ر و دییه رلر اگر بو گون آغ یئل اولا و یا قره بولوت گله او ایل خوش اولار و جوت لر یاخچی چیخه ر و اگر بو گون دومان باسسا ایل خوش دگیل.

27.        ایلین سون چرشنبه سی: چارشنبه سوری

هفته گونلری

1. قره آغاج بازاری (شنبه)
2. سوت گونو(یکشنبه)
3. دوز گونو (دوشنبه)
4. ایستی سو بازاری (سه شنبه)
5. مریان بازاری (چهارشنبه)
6. جوما آخشامی (سه وه رلی بازاری) (پنج شنبه)
7. جوما گونو (جمعه)

بسم الله الرحمن الرحیم

یا حسین مظلوم

یاندیم ای اخا یاندیم الامان اکبریم اویان اکبریم اویان

اود ووروب فنیم خئیمه لر یانیر یاندیم الامان اکبریم اویان

دورگینان اخا بیر باجووا باخ اود توتوب باشی ، اته گی یانیر

ایستیره م چیخیب من چؤله قاچام باغلاییب یولو دوشمه نیم اخا

سؤیله سن عموم عباسا اخا زینبین بو حالینا باخ اویان

قالمادی منیم چپی اؤرتوگوم جیریلیب قولاغیم هارا گئدیم

اود باشیمیزا بیزلرین یاغیر ایستسیه ک قاچاک اوخ ده ییر بیزه

وئردی ایذنی عمه قاچاک چؤله چاپدیریللا آت اشقیا اخا

خیردا قیزلارین آت  ایاغینا یوخدو طاقتی اکبریم اویان

داغیلیب چؤله قیزلار هامیسی خئیمه لر یانیر عمه م آغلاییر

خئیمه لر ایچینده دی قارداشیم اؤزونو اودا عمه میز چالیر

وای یووا تالاندی اخا بی باخ قوشون آغناییب بیزلره ساری

یوخدو بیر نفر یاردیم ائیلییه یاندیم العطش اکبریم اویان

یاتما ایندی قارداش بئله چاغی سسله سن آتام عمومو گله

آتامی چاغیر عمه م آغلاییر قیزلارون داغیلیب چؤله دئنه

عمه مه گلین یاردیم ائیله یین گؤر قیلینج آلیبدی اخا دیله

نئجه ووروری دوشمنی قیریر دوشمن آغلادی اکبریم اویان

باخگینان اخا محشر اولموشی یئر گؤی آغلاییر قیزلارآغلاییر

او دوشه ن اوچوخ یئرده آتامین نعشی آغلاییر قانی آغلاییر

آغلاییر بوتون قانلی ذوالجناح سولار آغلاییر توپراق آغلاییر

دوغرانان سنین نعشون آغلاییر یاندیم الامان اکبریم اویان.

چاراویماق

آذربايجان ... نامي به بلنداي تاريخ وهمانقدر بزرگ و باعظمت ... و تمام مناطق آن نيز داراي همان عظمت و ابهت است و همه آنها در اين ظلم بزرگ که به آذربايجان مي‌شود مي‌سوزند و البته بعضي مناطق به مراتب بيشتر ودر اين ميان به حتم منطقه چاراويماق وضعيت اسفناکي دارد.بطوريکه مي‌شود آنرا محروم ترين بخش آذربايجان ناميد.

شهرستان چاراویماق در شمال غرب فلات ایران و در جنوب استان آذربایجان شرقی قرار دارد . شهرستان میانه حدود شرقی، شهرستانهای هشترود و مراغه حدود شمالی و غربی و استانهای آذربایجان غربی و زنجان حدود جنوبی شهرستان را می پوشاند. مساحت این شهرستان 12/3208 کیلومتر مربع می باشد این قسمت از خاک آذربایجان عزیزمان که دارای توپوگرافی مشخص نیز می باشد بوسیله ارتفاعات طبیعی از مناطق سیاسی اطراف خود منتزع می شود به طوری که از طرف حنوب ارتفاعات "سولئیمان شاه" "گوللی بولاغ" و "قیرخ بولاغ" آن را از آذربایجان غربی جدا می کند از طرف شرق ارتفاعات "مولی" و کوههای محلی دیگر آن را از استان زنجان جدا می کند و در شمال ارتفاعات "تپه عین؟" و "آغ داغ" در حد فاصل این منطقه از هشترود قرار گربته است. شهرستان چاراويماق تا چند سال پيش يکي از سه بخش شهرستان سراسکند (هشترود !!!) بود اينک شهرستان مستقلي با مرکزيت شهر «قره آغاج» و جزو استان آذربايجان شرقي مي‌باشد. بر اساس آخرین تقسیمات کشوری چاراویماق دارای دو بخش به نامهای مرکزی و شادیان؟، یک نقطه شهری "قره آغاج" و 7 دهستان و دارای 274 روستا بوده که از این تعداد 28 روستا خالی از سکنه و 246 روستا دارای سکنه می باشد. ( این آمار رسمی می باشد و تعداد روستاهای خالی مانده البته بیشتر از این است و روستاهای زیر 10 و 20 خانوار به وفور دیده می شود و اکثر اینها در چندین سال اخیر به این وضع اسف بار دچار شده اند).

برای چاراویماق وجه تسمیه های زیر وجود دارد:

1.     چاراویماق= چهار + اویماق (طایفه) به این اعتبار که در گذشته چهار ایل و طایفه بزرگ در آن زندگی می کردند. ( مثلا اووشار و... اطلاعات صحیح نداریم)

2.     بعضی گویند به معنی چهار نوع آب و هوا بوده است؟

3.     چاراویماق همان چاو(پول) اویماق بوده که به مرور زمان تغییر یافته است به معنی محل ضرب سکه و پول

4.     محقق محترم آقای صمد چایلی کلمه "چار-چر" را به معنی نور و روشنی می دانند در کاریرد قدیمی آن شاید بتوانیم بگوییم طایفه روشنی و محل زندگی آنان

 اين شهرستان عليرغم دارا بودن امکانات و منابع فراوان متاسفانه همچنان محروم باقي مانده است که علل فراواني مي‌توان براي آن بيان کرد. اولين و بزرگترين دليل اين است که معمولا مسؤولين شهرستان بومي نبوده و بيگانه از مردم و منطقه هستند و ترک بودن مردم منطقه نيز دليل عمده ديگري است در اين شهرستان به مثابه ديگر شهرها هدف عمده مسولين مبارزه با فرهنگ بومي منطقه مي‌باشد. (از جعل اسامي شهرها و روستاها گرفته تا عدم رسيدگي به مشکلات روزمرگي مردم) . انشاءالله در آينده در اين مورد بحث مي‌کنيم. بنا به گفته مسولين استاني، چاراويماق انبار غله آذربايجان است و اين مورد در معرفي يکي از کشاورزان منطقه به کشاورز نمونه کشوري نيز اثبات شد اما وضع مردم چگونه است روستاهاي منطقه در حال خراب شدن هستند چندين روستا تا به حال خالي شده اند . (در قسمت جنوب غربي مي‌توان از روستاهاي خاتين گونئي، قوشچو و آلي کندي و... مي‌توان نام برد.) روستاهاي کوهستاني که امکان کشت در آنها کم است باز در حد توان مي‌کارند و علاوه بر آن به پرورش دام مخصوصا گوسفند مشغولند که ساليانه چند هزار راس بره و گوسفند روانه بازار کشور بويژه تهران مي‌کنند.

میزان متوسط نزولات جوی در این منطقه 300 تا 500 میلیمتر است. و در کل سردسیر می باشد و متوسط درجه حرارت سالیانه آن 15 درجه سانتی گراد می باشد .

برای رفتن به قره اغاج پس از گذشتن از شهر میانه در شهر "قره چیمن" به سمت غرب پیچیده و پس از 20 دقیقه که از شهر هشترود (سراسکند) می گذرد پس از 1 ساعت رانندگی به سمت جنوب غربی به قره آغاج می رسد و هر روز از بخش گلستان شهرستان رباط کریم یک یا دو (در تابستانها شاید 3) اوتوبوس به مقصد قره آغاج حرکت می کنند که از قره آغاج نیز به همان مبدا بر می گردند و اکثر اوقات سال یک اوتوبوس از فلکه نبوت نیروگاه قم به مقصد قره آغاج حرکت می کند و بر عکس.( اگر بخواهیم در باره این اوتوبوسها و مسافرت با آنها بنویسیم از سفرنامه ناصر خسرو بیشتر می شود که اینجا مجال ان نیست)

جمعیت

جدول ریر گویای وضعیت جمعیت این شهرستان می باشد.

این شهرستان مهاجرفرسترین شهرستان استان است به طوری که نرخ رشد سالانه جمعیت در آن در سال 75 حدود منفی 65 درصد و نرخ رشد بین سالهای 55 تا 65،36/2- بوده که پایین ترین مقدار در بین شهرستانهای استان است. در این شهرستان سطح سواد پایین می باشد و متاسفانه آگاهی فرهنگی مردم پایین می باشد گرچه در بین مهاجرین افراد با تسهیلات عالی در حد متوسط یافت می شود. وابسته بودن اکثر روستاها به قره آغاج از جهت تامین خوراک و پوشاک و ... باعث شده که مغازه داران این شهر همه کاره روستاها شوند و متاسفانه به نوعی چپاول پنهانی پرداخته اند که ثروتهای میلیاردی جمع می کنند و عدم آگاهی مردم نیز دلیل دیگری بر این امر شده است. حتی خیلی از وامهای مخصوص روستائیان را مغازه داران این شهر چون دارای زمین و ملک در روستاها هستند به خود اختصاص داده اند و خیلی از مردم این روستاها به سان نوکری برای مغازه داران شهر کار می کنند. و هنگامی که به شهرمی آیند با بی احترامی روبرو می شوندامله های نسیه ای با سود 50 حتی 60 درصد و حتی پول نقد ربا ...

در شهر دستشویی یرای مسافرین پیدا نمی شود.تنها یک درمانگاه با یکی دو پزشک، حتی بدون شماره نظام پزشکی و پزشک قانونی که در ازای دریافت پولی حاضر به انداختن بچه زنان می شود.

علاوه بر آن معدن عظيم کائولن روستاي " ايستي سو" در منطقه جنوب غربي که تمام آن بصورت اوليه به کرج و اصفهان فرستاده مي‌شود در حالي که هيچ کارگاه يا کارخانه اي در اين شهرستان وجود ندارد و هزاران نفراز جوانان منطقه در تهران و قم به کار بنايي و شغلهاي کاذب مشغولند.

مهاجرت بيش از حد مردم به قم و تهران باعث خالي شدن شهر و روستاها شده است و حتي در مرکز که شهر قره آغاج باشد هيچ کاري غير ازمغازه داري ديده نمي‌شود و کارهاي اداري که آنهم معلوم است چه وضعي دارد.

از مراکز ديدني مي‌توان به چشمه پير روستاي "پيرسقا" و آبشار آن، چشمه زيباي روستاي "آبداللار"، آبگرمهاي "منيشگه" و "ايستي سو" اشاره کرد.بايد گفت که روستاهاي مناطق کوهستاني (به قول مردم منطقه داغ) داراي مراتعي بس غني مي‌باشند که براي نمونه بايد بگوييم مراتع عظيم "شايوردون" بين اين منطقه و آذربايجان غربي قرار دارد که ساليانه ده‌ها هزار راس حيوانات ايلات در آن پرورش مي‌يابد. همچنين مراتع "ساراغلي" "آلي به‌يله‌ر" در اين منطقه مي‌باشد و داراي طبيعت خيلي زيبا و بکري مي‌باشند. و در يک نگاه مي‌توان معادن زغال سنگ را در اين مناطق شناسايي کرد. و مناطق آران (مردم کوهستان مناطق هموار و دشت شهرستان را"آران" مي‌گويند.) از لحاظ کشاورزي موقعيت خيلي خوبي دارند.

مردم شهرستان به زبان شيرين ترکي آذربايجاني حرف مي‌زنند. دين مردم اسلام و مذهب تشيع مي‌باشد. از مکانهای تاریخی این منطقه می توان از تپه باستانی شره دیل و صخره های باستاهی اوچ قیزلار در روستای چیرچیرا، و قلعه نادری در روبروی روستای حاجی آباد (اسم جعلی است و اسم اصلی آن دلیک بولاغ می باشد) است.

 به دوستان همفکرآذربايجاني و مخصوصا علاقه‌مندان ادبيات فولکولور آذربايجاني توصيه مي‌کنم از آنجايي که اين منطقه داراي ادبيات فولکولوريک بسيار غني و لغات اصيل تورکي فراوان مي‌باشد مي‌توانند جهت مطالعه و تحقيق نهايت استفاده را داشته باشند.

چاراويماق گفتيم که کجاست اما چاراويماقيها کجايند؟

براي جواب دادن به سوال بالا تنها کافي است يک سفر کوتاهي به يکي از مناطقي که نام برده ميشود ياشته باشيد. اکبرآباد (نسيم شهر جديد) ، اسلامشهر، نعمت آباد، واوان، شماره دو و...در تهران و يا نيروگاه، شيخ آباد، شاغالي (علي آباد سعدگان) ، سيد معصوم، زندآباد و... در قم و همه اينها يک وجه تشابه عمده دارند: ترک نشين و محروم از همه امکانات اصلي و مهم شهر، اکثرا کارگر

آري آنچه که در چاراويماق اتفاق افتاد و مي‌افتد باعث شده حدود 65 درصد از مردم اين منطقه به مکانهاي بالا کوچ کنند. و الان به همين خاطر است که خيلي از آباديهاي اين شهرستان خالي از سکنه شده و يا در حال خالي شدن است. (پنج شش خانوار در هر روستا که آنها هم از فرط نداري توان کوچ کردن را ندارند)

حتي از مرکز شهرستان نيز به مکانهاي بالا بسيار کوچ مي‌شود. وضع اينها در اين شهرها به مراتب اسفناکتر از وضع باقي مانده ها در روستاهاست. محروميت اينجا بدتر از آنجاست در هيچ يک از پستهاي شهري و اداري مشارکت داده نمي‌شوند مثل ساير آذربايجانيها. با اينکه بيشترين نفوس را نسبت به بقيه (فارسها) دارند.

گرچه کل آذربايجان در زير يوغ شوونيسم دارد مي‌سوزد اما چاراويماق بدتر و بيشتر و به نظر مي‌رسد نوبت آسيميله اين بار به نام چاراويماق درآمده است. ودراين ميان بي سوادي و سطح سواد پايين مردم نيز به کمک شوونيستها آمده است. همه تحصيل کردگان منطقه دورازآنجايند از دانشجو گرفته تا طلبه و... و از طرفي مشکلات اقتصادي فشار بي حدي بر آنان وارد مي‌آورد. و کوچندگان در شهر با مشکلات فراوان فرهنگي مثل ساير ملت آذربايجان روبرو هستند.

انفایین- انفایین دانیشماق: یاوا دانیشماق، اساس سیز سؤز دئمه ک، زیرت-پیرت ائله مه ک

هاللا-بوللا ایله یولا سالماق: سلام و صلواتیله یولا سالماق، یالوارماق ایله یولا سالماق و آیری ائیله ملره ده دئییلله ر: هاللا-بوللا ایله ایش گؤرمه ک

جیرتماناقوز: لته جین، مردومو ناراضی ائده ن

شاهین قره چیه ایشی دوشمه ز؟

سؤز دؤنگه له مه ک: دئدیگی سؤزو عوضله مک و اینکار ائله مک

په سنی یوخ اولاسان: په تعجبی سؤزجوک دور

آتون باش آپاردی: سرکشی کردی

بئش قیران تاپمیرگون یومییه سین سووا: یوخسول دور

باخ منه بو ایشی گؤرمه سون منم سن سن آ: ددووو یاندیررام، قورخوتما اصطلاح دیر.

واییزله{ده} مه ک: وعظ کردن

منه هوکماند اولدو: چوخ ایصرار ائتدی

آنداماند اولماق: مصر شدن

آنداماند ائله مک: قسم سخت دادن

کؤپک دوغدوم قانجیغ آپاردی، قانجیغ دوغدوم کؤپک: اوغلان دوغدوم قیز آپاردی، قیز دوغدوم اوغلان

قابینا قویولوب: در سرشتش گنجانده شده است.

بیت به بیت آلماق: هامی سین آلماق حیردادان بؤیوگه جاق

سرکه: سلکه،برچسب،تؤهمت

قان چاناغی: شرور و فتنه انگیز

تکه نی اوینادان داششاغی دیر: بو آنلامداکی بیر شخصی بیر ایشه اودا اؤزگه اؤزونه دورماغا اونون توخلوغی و کئفینین سازلیغی سبب اولور.

ساخلاشماق: خودداری کردن، تحمل ائله مک، خود را کنترل کردن، ساخلاشمادی اونا بیر سؤز دئدی، ساخلاشانماق

بو ارخ دوودور: بوز باغلاییب، دونوب

آبریسینا قیسیلیر: آبریسینین گئدمه گیننه ن قورخور.

آبریسینا توخونور: آبروش را لکه دار می کنه

دار آخشام: هاوانین تزه قارانلاما چاغی، گئجه نین ایلکی

ایلکی آخشام: گون باتان چاغلاری، ایلکی آخشامنان گلیب اوتوروب بوردا

چکمه ک: تحمل ائله مک، گؤز گؤتورمک،او منی چکمیر   

بیر (بی) یوللیک: بی دؤنه لیک، بیر دفعه لیک

هویوخماق: دویکمه ک، تنگیکمه ک، غریب کیمی باخماق، قورخولو و ایضطرابلی باخماق

چالاغلی: چوخ بویالی، قاریشیق بویالی اولمادان گؤزه ده یه رلی، رنگارنگ

سو یولو اولماق: گل-گئد چوخ اولماق، ال آلتیندا اولماق، ایش دوشمه ک# تهران منیم سو یولومدو= اورا چوخ گئدیب گلیره م

بیله سینه بیر توو گلدی دا بیده بو ایشی گؤرمز: اونا ائله توپارلادی بیده بو ایشی گؤرمز، فشار گلمه ک، قیسنه مک، توپیدن

سوته جر: sütəcər  سوتده ن یانیق قالان، سوت اممه یه ن

او دوودان قالماز: از هیچ دعوا و معرکه ای نمی ماند.

اولمازین ایشین باشینا گتدی: کار نشده را بر سرش آورد.

قورد یئمه ز: آدم لقبی، آدمی که بلا و ... بر آن اثری ندارد و جان سخت است.

تاققیر سوموک: لاپ اتسیز سوموک

اونلا مدار ائله: باهاش مدارا کن

چپینه: دوگو سوزه ن، آبکش çəpinə

اوفوخدورماق: ufuxdurmaq تحمل کردن، تحمل توانستن ،حل کردن، به خود قبولاندن، او سؤزو اوفوخدورانمادی.

بیر ارخه بوغدا: ایکی اوچ باتمان بوغدا، بیر نفر گؤتوره بیله ن بوغدا (واحد وزن)

ائشه نگ آتماق: مجازا جئشنی گئتمه ک

اولمازین سؤزون دئدی: بدترین حرفها را گفت

آغزینین پرتووو یوخدور: دهانش چفت و بند ندارد.

چال-چاپیر اوشاق: زیره نگ اوشاق، چابوک اوشاق

کند یئری: مکان استقرار روستا

خودیک ائله مک: داریخماق، اوره ک دولماق

پوستوو: پورسوخ کیمین اوز گؤزو شیشمیش

هوتدولون: یازیق یوخسول (خطاب سؤزودور)#اوی هوتدولون

اؤزون شارتدان سالمیر: اؤزون سیندیرمیر، آتدان دوشمور

بالتا: تبر

بالتانی دیبده ن وورماق: کؤکونه اود قالاماق، نیی وار آرادان آپارماق

نووده ره مه د: نامرد، نابار

سؤز دؤنگه له مک: دئدیگی سؤز تحریف ائله مک

اوشاقلیق: رحم زن

سوجوماق: قونماق، آشیق اویونوندا آشیق آتیب و اونون دوردورماق، شونقوماق

مات: نوبت، منیم ماتیم دیر=نوبت من است

آللاه قره دغه له مات وئرمه سین: اویون دا بیر نفر دغه ل ائدسه دییه رلر.

حارام مال قالماز: ایصطلاح

آشیق قورماق: اویوندا آشیقلاری بیر یئره دوزوب و یا قویماق

یئدیرتمه ک: بو دا آشیق اویونوندا ایشله نیر بئله کی بیرجور اویوندا (قله شه) آشیق لاری زققه (اویون آشیغی کی بوردا دانقا یئرینه ایشله نیر آمما هره نین بیرده نه اولار، آللاه قویسا سورا بو اویونلاری آچیقلایاجام) ایله آتارلار هانکیسی زققه دورومو کیمی دورسا زققه صاحابی اونو اوتوبدور.

ائی مئش: دانقا و آشیق آتاندا دییه رلر(سس)

هئش: بو سؤزو دانقا یا زققه اویونا قویولموش حده ن ائشیگه چیخه نده دییه رلر"هئش دی" من اؤنجه بئله دوشوندوم کی بو "هئچ" سؤزونده ن گلیر آمما تورکجه ده "دئش" سؤزو اولاراق و اونا آنلام دا یاخین اولمادان ائله اودور.

ده یه:

کوسس آتماق:

سره وه زان: پخش و پراکنده، سریلمیش sərəvəzan

زورتديك:مقعدین ایچی و اوردا اولان پرده کیمین کی زور وئره نده اورا فیشار گله ر.

قيرني: بیر جور کنه دیر یالنیز قابیغ و ایاغ دیر قانلی لارا یاپیشیب و سوروب شیشه ر هله هله قوپان دگیل و دییه رلر اونو قوپارداندا گره ک ایستس وئره سن قوپا و الا ال ایاغی بده نده ن چیخمه ز

زيرتديك: سونجوق، تپیک

قانقالاقوز: بیر جور اوت کؤکودور، اونو تر چاغی چیخاردیب قابیغین سویوب یییه رلر.

بئهي يئره گلديم: بیجا آمدم

آمانين بير گونودو: مبادا

ديشدانديش: دیشی اغیزدان چؤله چیخمیش

بنام خدا

در تاریخ 21 بهمن 85 فرصتی دست داد که برای مسافرت به اهواز سوار هواپیما شوم آنچه در وهله اول توجه من را جلب کرد. وجود مجله ای در جلوی صندلی مسافرین بود که دارای مشخصات زیر بود:"هما-مجله داخل پروازی هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران شماره 43، دی-بهمن 1385" در آن مطالب گوناگونی می شد یافت که دو مورد زیر برای اینجانب جالب بود:

1.     استان مرکزی –زادگاه مشاهیر دینی و علمی از صفحه 36 الی 50

2.     دهکده باستانی حسنلو شروع از صفحه 82

که در مورد اول ببینید این مجله استان مرکزی را چطور معرفی کرده و چطور به نامهای ترکی این مناطق اشاره کرده و این خود دلیل بر ترک بودن این استان، بدون هیچ مقدمه تکه هایی از این معرفی نامه 14 صفحه ای را می آورم.

1.     مهمترین ارتفاعات شمال استان ... تا کوه های "اینچه قاره" ... در بخش خرقان ساوه امتداد می یابد.

2.     بلندترین قله این ارتفاعات در بخش زرندیه ساوه به نام کوه "قیلیچ" است ... و در دو قسمت رود "قره چای" ... جنوب استان ... بلندترین قله بین دلیجان و کهک کوه "غلیق؟" است.

3.     منابع آب: چشمه های موجود در استان ... چشمه اسکان، چشمه انجدان؟، چشمه بالقلو ...

4.     مهمترین رودهای استان: قره چای، قم رود(اناربار) و رود قره کهریز (کرهرود) ... و کویر میقان می ریزند.

5.     صنایع دستی: قالی "ساروق" اراک

6.     صنعت گردشگری: زودخانه خورهه که از کوههای "طایقان" سرچشمه می گیرد.

7.     قلعه دختر(قیز قلعه) ساوه

8.     سنگ نگاره های استان مرکزی یکی از مهمترین و ... نمادها و کتیبه ها و سنگ نگاره های تاریخی منطقه "تیمره؟" است. 

9.     روستای فرنق؟ - آشمیسان در اطراف رودخانه خمین ...

10. پل سرخده در جاده ... قزل قلعه در جنوب شهر ساوه ...

11. آداب و رسوم: "جشن کوسه ناقلدی"،در روستاهای استان مرکزی 40 روز بعد از سپری شدن فصل زمستان و 50 روز باقی مانده به نوروز، جشن کوسه برگزار می گردد که بسیار دیدنی است: در این مراسم تعدادی از چوپانان نقش داماد (کوسه) عروس، بز (تگه) با پوشیدن لباس ها و کلاههایی از پوست و بستن زنگوله هایی به خود اقدام به شعر خوانی می نمایند و از مردم تنقلات، خوراکی و پولی برای کوسه می گیرند.

12. چشمه و سراب ها: چشمه بلاغ حک ...

در مورد زبان و فرهنگ مردم منطقه در این معرفی نامه؟! هیچ نخواهید یافت من دیگر چیزی نمی گویم شما مورد 11 را با جشن های مشابه در بقیه مناطق ترکان مقایسه کنید.

اما مورد دوم که به معرفی دهکده باستانی حسنلو پرداخته است این طور شروع می شود: "تپه باستانی حسنلو در 12 کیلومتری جنوب غربی دریاچه رضائیه، 9 کیلومتری شمال شرقی شهر نقده ..." حال سوال این است چرا نویسنده نام جعلی رضائیه را که حتی جمهوری اسلامی هم آنرا قبول ندارد در یک نشریه رسمی و دولتی آورده است آیا وی به اعلی حضرت ارادت دارند که ... و یا مثل بقیه به منظور ترک ستیزی دست به دامن آنان زده اند و به نظر من هما باید از مردم عذرخواهی کند چرا که یادمان نرفته قضیه خلیج...

و نویسنده در ادامه به هنگام معرفی ساکنین فعلی این روستا آنان را با "گویش ترکی" معرفی می کند. اگر گویش را به معنی زبان در نظر بگیرند که با توجه به کاربرد اخیر آن بعید می نماید درست است ولی اگر به معنی لهجه می گیرند- که مصطلح است- باید بگویم نویسنده محترم هنوز نتوانسته فرق بین لهجه و زبان را درک کند.